Εδώ και μερικά χρόνια, που έχω αρχίσει πια να γερνάω, έχει αρχίσει πραγματικά να με παραξενεύει το φαινόμενο των τρολ. Όσοι κυκλοφορείτε στο διαδίκτυο μάλλον θα ξέρετε τι είναι τα τρολ. Αν δεν ξέρετε, μπορείτε να το ψάξετε στη Wikipedia· υπάρχει ορισμός. Εγώ θα το πω εδώ με δυο λόγια, για να ξέρουμε για τι μιλάμε. Τα τρολ είναι αυτά τα άτομα που, συνήθως στα social media ή μέσω email ή κάποιας άλλης πλατφόρμας, στέλνουν διάφορα παρενοχλητικά μηνύματα, ή έρχονται και κάνουν like/reblog/repost με διάφορα χαζά ή προσβλητικά ονόματα στο account τους ή ανόητες εικόνες στο προφίλ τους.

Νομίζω ότι τα τρολ έχουν ένα κάποιο ενδιαφέρον από κοινωνική και ψυχολογική άποψη. Προσωπικά, παραδέχομαι ότι με εκπλήσσει η συμπεριφορά και τα κίνητρά τους. Ίσως να μην ξέρω πολλά από social media· τα βαριόμουν ανέκαθεν, ποτέ δεν συμμετείχα πολύ στην όλη «πάρλα» τους: πολύ απλά αισθάνομαι πως χάνω χρόνο έτσι ενώ θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο που με ευχαριστεί περισσότερο. Ωστόσο, νομίζω πως και για πολλούς που κυκλοφορούν τακτικά στα social media τα τρολ αποτελούν μυστήριο.

Μπορώ να καταλάβω τα πολιτικά τρολ, ίσως. Δηλαδή, τα τρολ που προσπαθούν να προωθήσουν κάποια πολιτική ατζέντα, και επιδιώκουν να σαμποτάρουν πολιτικές συζητήσεις ή να διώξουν πολιτικούς αντιπάλους. Αυτό ανέκαθεν γινόταν από διάφορους δολιοφθορείς μέσα στις κοινωνίες· δεν είναι πρωτότυπο. Απλώς δεν υπήρχαν τα social media τότε.

Είναι, όμως, και κάποια τρολ που αληθινά με εκπλήσσουν, όπως αυτά που βλέπω εγώ άμεσα. Είναι ορισμένα άτομα που, προφανώς χρησιμοποιώντας διάφορα account, μου στέλνουν ανόητα προσωπικά μηνύματα – μπορεί απλά να σε χαιρετάνε σαν να σε ξέρουν, ή να σου κάνουν μια ανόητη πρόταση, ή μια χαζή ερωτική προσέγγιση – τέτοιου είδους πράγματα. Επίσης, εμφανίζονται με ποικίλα χαζά ονόματα και εικονίτσες στα προφίλ τους. Και αυτά γίνονται κατ’εξακολούθηση εδώ και... πολλά χρόνια. Για να είμαι ειλικρινής, δεν θυμάμαι από πότε. Δεν είναι, πάντως, κάτι το καινούργιο.

Και έχει ενδιαφέρον να αναρωτηθεί κανείς τι είδους άτομα μπορεί να είναι αυτά τα τρολ, και τι κίνητρα ή σκοπό μπορεί να έχουν. Εγώ δεν είμαι πολιτικό πρόσωπο για να θέλει κάποιος δολιοφθορέας να με σαμποτάρει. Και υποθέτω πως το ίδιο συμβαίνει και σε πολλά άλλα άτομα στο διαδίκτυο: δέχεστε αυτού του είδους την ψυχολογική επίθεση από τρολ, αλλά δεν είστε τίποτα το ιδιαίτερο μέσα στην κοινωνία: δεν είστε πολιτικοί, ή επικίνδυνοι δημοσιογράφοι, ούτε έχετε κάποια θέση που να έχει νόημα κάποιος να θέλει να σας προκαλέσει πρόβλημα. Ωστόσο, διάφορα τρολάκια έρχονται σαν χριστουγεννιάτικοι καλικάντζαροι...

Δεν μπορώ να ξέρω για την περίπτωση του καθενός, φυσικά, αλλά ξέρω τη δική μου, και προσπαθώ να αναρωτηθώ, βάσει απλής λογικής, τι κίνητρα ή σκοπό μπορεί να έχουν αυτά τα τρολ, και τι είδους άνθρωποι μπορεί να είναι.

Και τίποτα δεν βγάζει νόημα! Σοβαρά μιλάω.

Ας τα πάρουμε ένα-ένα, για πλάκα.

Πρώτον, υπάρχει ένα θέμα χρόνου. Όσο γερνάω (αλλά και εδώ και αρκετά χρόνια) δεν θέλω να χάνω άδικα τον χρόνο μου. Αυτά τα τρολ πόσο χρόνο αφιερώνουν για εμένα; Ακόμα και μερικά δεκάλεπτα να κόψεις από τη ζωή σου για να κάνεις κάτι τέτοιο, δεν είναι πολύ; Να κάτσεις να φτιάξεις account, να βάλεις εικόνα, να βάλεις κάποιο περίεργο όνομα, να έρθεις να γράψεις κάτι στον άλλο... Πολύ χάσιμο χρόνου. Εγώ δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να το κάνει αυτό για κάποιον άλλο, ακόμα κι αν τον αντιπαθούσα. Γιατί το κάνουν τα τρολ; Τι κίνητρο έχουν;

Ένα κίνητρο μπορείς να πεις ότι είναι η αντιπάθεια. Για κάποιο μυστηριώδη λόγο, με αντιπαθούν πολύ, σαν να τους έχω κάνει κάποιο κακό. Αλλά, και πάλι, ώς πότε θα χάνουν τον χρόνο τους έτσι για εμένα; (Αυτές οι ιστορίες έχουν κρατήσει χρόνια· δεν είναι χτεσινές.)

Μια άλλη υπόθεση είναι ότι μπορεί να με θεωρούν καραγκιόζη και να το κάνουν για πλάκα. Όμως, ξαναλέω, ώς πότε;

Μια τρίτη υπόθεση είναι ότι προσπαθούν να πετύχουν κάτι με εμένα, όπως, πχ, να με κάνουν να σταματήσω να γράφω ή να δημοσιεύω.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, το λογικό είναι ότι το τρολ περιμένει κάποιο αποτέλεσμα, έχει κάποιο σκοπό.

Αν ο σκοπός του είναι η ψυχική του ικανοποίηση – ότι κάνει κάτι ενάντια σε κάποιον που αντιπαθεί – δεν έχει ακόμα ικανοποιήσει την ανωμαλία του;

Αν ο σκοπός του είναι να κάνει πλάκα, δεν θα περίμενε κάποια αντίδραση από τον στόχο του; Εγώ δεν έχω καμία αντίδραση. Το πολύ-πολύ να μπλοκάρω κανένα τρολ αν έχω όρεξη – πράγμα το οποίο δεν έχει νόημα, γιατί απλά το τρολ θα φτιάξει άλλο account και θα ξανάρθει. Αυτό δεν έχει πλάκα. Λογικά, κάποιος που ήθελε να κάνει πλάκα θα είχε, εδώ και χρόνια, βαρεθεί και θα είχε φύγει.

Αν ο σκοπός είναι να με κάνουν να σταματήσω να γράφω ή να δημοσιεύω, τότε θα έπρεπε να έχουν κάποιο χρονικό όριο κατά νου. Όταν προβαίνεις σε μια δραστηριότητα ενάντια σε κάποιον θέλοντας να πετύχεις κάτι, θέλεις και να το πετύχεις σε συγκεκριμένο χρόνο. Σε μερικούς μήνες· άντε, το πολύ, σε μερικά χρόνια. Στη δική μου περίπτωση, έχουν περάσει χρόνια και ζαμάνια και δεν έχω αλλάξει κάτι: ό,τι έκανα κάνω, και αυτό θα κάνω πάντα. Δεν ασχολούμαι με τα τρολ. Και αυτό νομίζω πως είναι καταφανές, ακόμα κι αν το τρολ είναι χαζό. Επομένως, με ποιο σκεπτικό συνεχίζει; Αν θες να γκρεμίσεις έναν τοίχο και τον κοπανάς με τη γροθιά σου για χρόνια, ο τοίχος θα πέσει; Δε θα πέσει. Οπότε απλά σηκώνεσαι και φεύγεις. Φτάνεις ένα χρονικό όριο και μετά αποφασίζεις ότι δεν έχει πια νόημα να ασχολείσαι. Το τρολ, όμως, συνεχίζει... Γιατί;

Υπάρχει μια θεωρία σύμφωνα με την οποία κάποιος πληρώνει τα τρολ για να κάνουν αυτή τη δουλειά. Αλλά, αν κάποιος τα πληρώνει, πάλι θα έχει κάποιο σκοπό, κάτι θα θέλει να πετύχει. Από τη στιγμή που βλέπει ότι εγώ δεν αλλάζω τίποτα στη συμπεριφορά μου, γιατί να συνεχίζει να πληρώνει για εμένα; Μαλάκας είναι; Οπότε, ουσιαστικά, ούτε αυτό βγάζει νόημα.

Σύμφωνα με μια άλλη θεωρία (που δεν είναι μόνο θεωρία· είχε βγει στα φόρα σε κάποια φάση: το έκανε το Facebook), υπάρχουν ψυχολόγοι μπλεγμένοι μέσα στα social media που κάνουν διάφορα πράγματα για να δουν την αντίδραση των άλλων. Αλλά εγώ δεν έχω αντίδραση, εδώ και χρόνια. Απλά τους αγνοώ και κάνω τη δουλειά μου. Τι το ενδιαφέρον βρίσκουν; Οπότε – πάλι – δεν βγάζει νόημα.

Κι ας πιάσουμε και μια τελείως παρανοϊκή θεωρία, αφού τις έχουμε εξαντλήσει όλες: Τα τρολ δεν είναι άνθρωποι. Μοιάζουν με ανθρώπους αλλά, στην πραγματικότητα, δεν είναι. Είναι κάτι άλλο, όπως εκείνα τα τέρατα από το They Live. Οπότε, σε αυτή την περίπτωση, δεν μπορείς να ξέρεις ποια είναι τα κίνητρα και οι σκοποί τους. Είναι κάτι σαν «Κθούλου». Είναι ακατανόητοι. Οπότε, βγάζουν νόημα.

Αλλά, εντάξει, δεν είναι ανάγκη να γινόμαστε και τελείως παρανοϊκοί.

Προφανώς, κάποια λογική εξήγηση υπάρχει για τέτοιου είδους συμπεριφορές, αλλά εγώ δεν μπορώ να την καταλάβω. Τουλάχιστον, όχι στη δική μου περίπτωση ή άλλων ανθρώπων που δεν είναι ούτε πολιτικοί, ούτε δημοσιογράφοι, ούτε κάτι άλλο που θα μπορούσε να θεωρηθεί επικίνδυνο ή ότι έχει διευρυμένη επιρροή και θέλεις να το σαμποτάρεις. Που, ακόμα κι αν ίσχυε αυτό, στη δική μου περίπτωση κάποιος έξυπνος θα έπρεπε ήδη να έχει καταλάβει ότι δεν μπορεί να με σαμποτάρει με ψυχολογικές μεθόδους, οπότε είναι ανούσιο αυτό που κάνει.

Και τώρα μπορεί κάποιος να πει: Να κοίτα, τώρα αντιδράς στα τρολ αφού γράφεις αυτό το άρθρο. Και όντως αντιδρώ, αλλά κυρίως επειδή θέλω κάτι να γράψω στα Σκιώδη Παραλειπόμενα και, τελευταία, δεν έχω και πολύ υλικό, δυστυχώς. Επιπλέον, δεν νομίζω ότι είναι ακριβώς αυτή η αντίδραση που ένα τρολ θα ήθελε, εκτός αν είναι ψυχολόγος. Αλλά, αν είναι ψυχολόγος, θα έπρεπε να ξέρει ότι τώρα απλά παίρνω την αρνητική ενέργεια και τη μετατρέπω σε θετική, γράφοντας κάτι που είναι τροφή για σκέψη και έχει από μόνο του κάποιο κοινωνικό ενδιαφέρον.

*

Πέρα από αυτά, είναι και κάποια πράγματα που γενικά μοιάζουν αξιοσημείωτα και αξιοπερίεργα μέσα στην ελληνική κοινωνία που ζούμε.

Πιάσε τώρα να δεις κατάσταση, να δεις τι ζούμε:

Εγώ γράφω πλέον τριάντα χρόνια λογοτεχνία, και δεν το κρύβω. Έχω δημοσιεύσει πολλά βιβλία, και δεν είναι της πλάκας: είναι καλογραμμένα. (Όχι, δεν είμαι εγωιστής· απλά μπορώ να κρίνω κάποια πράγματα αρκετά αντικειμενικά ύστερα από τόση ενασχόληση με το αντικείμενο.) Βάσει λογικής – βάσει παλαιότητας, αν μη τι άλλο – θα έπρεπε να έχει δημιουργηθεί γύρω μου ένα fan base απ’όπου θα έρχονταν κάποιες σταθερές δωρεές κάθε μήνα. Αλλά αυτό δεν συμβαίνει. Δωρεές έρχονται αραιά και πού, και ούτε υπάρχει κανένα άλλο ίχνος ότι έχω μαζέψει σταθερούς οπαδούς.

Αν κάποιος άνθρωπος γράφει 30 χρόνια και δεν μπορεί να συμβεί αυτό, τότε αναρωτηθείτε σε τι είδους κοινωνία ζούμε...

Και, παρότι δεν συμβαίνει αυτό, συμβαίνει το άλλο: εμφανίζονται τρολ και μου γράφουν μαλακίες. Δηλαδή, δεν εμφανίζεται συχνά κάποιος που να δίνει κάτι το θετικό, αλλά εμφανίζεται συχνότερα κάποιος που δίνει κάτι το αρνητικό, επειδή... ξέρω γω... με αντιπαθεί, υποθέτω, για δικούς του λόγους. Η αντιπάθειά του (αν είναι όντως θέμα αντιπάθειας) τον ωθεί να έρθει και να κάνει το τρολ. Αλλά δεν υπάρχει και το ανάποδο σε παρόμοια έκταση: δηλαδή, κάποιοι να έρχονται και, σε μόνιμη βάση, να κάνουν δωρεές ώστε να παίρνεις κάτι κάθε μήνα.

Τι σου λέει εσένα αυτό για την κοινωνία στην οποία ζούμε; Έχεις μια κοινωνία που το καλό γίνεται με πολύ δυσκολία, αλλά το κακό γίνεται πολύ πιο εύκολα.

Δεν είναι θλιβερή η κατάσταση;

Πώς μετά να αναπτυχθεί η τέχνη ή οτιδήποτε άλλο το δημιουργικό; Όλα αυτά, για να εξαπλωθούν μέσα στην κοινωνία, και να έχεις κάτι το πραγματικά καλό και ενθουσιαστικό, απαιτούν να υπάρχει η δυνατότητα να σχηματιστεί ένα fan base που θα είναι δραστήριο και θα εξαπλώνει τα πράγματα και θα υποστηρίζει και τους δημιουργικούς ανθρώπους.

Το βλέπετε αυτό να συμβαίνει κάπου εδώ γύρω; Ούτε με τηλεσκόπιο...

Είναι σαν να βρισκόμαστε θαμμένοι μέσα σε έναν κοινωνικό βούρκο ατελείωτης βαρεμάρας, όπου όλοι το μόνο με το οποίο φαίνεται να ασχολούνται είναι οι επαναλαμβανόμενες πολιτικές φιλονικίες που δεν οδηγούν πουθενά και κάποιες χλιαρές παράπλευρες δραστηριότητες απλά και μόνο για να μην πούμε ότι είμαστε τελείως αποτελματωμένοι.